17 món ăn truyền thống ngày Tết Việt Nam ba miền và ý nghĩa từng món

Món ăn truyền thống ngày Tết của người Việt gồm 17 món, trong đó bánh chưng, bánh tét, gà luộc, giò lụa, nem rán và mứt Tết có mặt ở cả ba miền. Miền Bắc thêm thịt đông, canh bóng thả, xôi gấc, dưa hành. Miền Trung có thịt heo ngâm mắm, nem chua, tôm chua, bánh tổ. Miền Nam có thịt kho hột vịt, canh khổ qua, củ kiệu tôm khô, lạp xưởng. Mâm cỗ ba miền khác nhau ở món bánh và cách bày, phần lớn món được nấu trước theo lịch, và dân gian có những món kiêng ăn đầu năm.

Mâm cỗ Tết Việt với nhiều món ngon mang đậm hương vị truyền thống

Món ăn truyền thống ngày Tết Việt Nam gồm những món nào?

Món ăn truyền thống ngày Tết Việt Nam gồm 17 món: 5 món chung cả nước và 4 món riêng của mỗi miền Bắc, Trung, Nam, ghi trong bảng sau:

Món ăn ngày Tết nào có mặt trên mâm cỗ cả ba miền?

5 món có mặt ở cả ba miền là bánh chưng hoặc bánh tét, gà luộc, giò lụa, nem rán và mứt Tết. 4 món đầu dùng để cúng giao thừa, mứt dùng để đãi khách.

Bánh chưng và bánh tét

Bánh chưng là bánh vuông gói lá dong của miền Bắc, bánh tét là bánh trụ gói lá chuối của miền Trung và miền Nam. Cả hai làm từ gạo nếp, đậu xanh, thịt ba chỉ và hạt tiêu. Tích xưa kể hoàng tử Lang Liêu dâng bánh chưng lên vua Hùng thứ sáu, hình vuông tượng trưng cho đất. Bánh luộc từ 8-10 tiếng, nên Khánh Vy Home khuyên bạn dùng bếp giữ nhiệt ổn định nhiều giờ.

Gạo nếp, đậu xanh và thịt ba chỉ được gói trong lá xanh

Gà luộc

Gà luộc là gà trống luộc nguyên con, đặt ở giữa mâm cúng giao thừa. Nhiều gia đình làm gà từ đêm 30 để tránh sát sinh vào ngày đầu năm. Thịt gà chấm muối tiêu chanh, ăn kèm lá chanh thái chỉ. Người Việt quan niệm đĩa gà luộc đầu năm là lời cầu một khởi đầu may mắn, đủ đầy.

Gà luộc vàng óng, ăn cùng muối tiêu chanh và lá chanh

Giò lụa

Giò lụa làm từ thịt nạc heo giã nhuyễn với nước mắm, gói chặt trong lá chuối rồi luộc chín. Miếng giò ngon có màu trắng hồng, mặt cắt mịn và dai nhẹ. Miền Nam gọi món này là chả lụa, ăn cùng bánh tét hoặc bánh mì. Người Việt quan niệm giò lụa mang ý nghĩa phúc lộc đầy nhà.

Thịt heo xay nhuyễn được gói lá chuối và luộc chín thành giò

Nem rán

Nem rán có nhân thịt heo xay, mộc nhĩ, miến và cà rốt, cuốn bằng bánh đa nem rồi chiên vàng. Cùng một món nhưng mỗi miền gọi một tên: nem rán ở miền Bắc, chả ram ở miền Trung, chả giò ở miền Nam. Nem ăn kèm rau sống và nước mắm chua ngọt. Bạn có thể cuốn sẵn rồi cấp đông, đến ngày Tết chỉ cần chiên lại.

Những cuốn nem nhân thịt, mộc nhĩ được chiên vàng giòn hấp dẫn

Mứt Tết

Mứt Tết là món ngọt làm từ củ, quả hoặc hạt sên với đường, dùng đãi khách cùng trà nóng. Miền Bắc chuộng mứt gừng và mứt bí, miền Trung có mứt hạt sen và mè xửng, miền Nam có mứt dừa và mứt me. Khay mứt được bày trên bàn tiếp khách suốt những ngày đầu năm. Vị ngọt của mứt gửi lời chúc một năm mới ngọt lành.

Dừa non được sên với đường tạo thành món mứt ngọt dịp Tết

Món ăn truyền thống ngày Tết miền Bắc có những gì?

Ngoài bánh chưng, mâm cỗ Tết miền Bắc có thịt đông, canh bóng thả, xôi gấc và dưa hành, bày theo lối 4 bát 4 đĩa.

Thịt đông

Thịt đông nấu từ chân giò, bì heo, mộc nhĩ và nấm hương, để nguội cho nước dùng đông thành lớp thạch trong. Món này gắn với mùa đông lạnh Bắc Bộ và thường ăn kèm dưa hành. Ở miền Nam hoặc những năm Tết ấm, thịt đông cần ngăn mát dưới 4°C (40°F) mới đông được. Khánh Vy Home khuyên bạn chừa sẵn một ngăn tủ lạnh cho món này.

Thịt chân giò và rau củ được nấu rồi làm đông trong ngăn mát

Canh bóng thả

Canh bóng thả là món canh của Hà Nội xưa, nấu từ bóng bì heo, tôm khô, thịt thăn, su hào, cà rốt, súp lơ và đậu Hà Lan. Nước dùng thường là nước luộc gà, nên canh có vị ngọt thanh. Rau củ được tỉa hoa cho bát canh đẹp hơn trên mâm cỗ. Nhiều nguyên liệu trong một bát canh tượng trưng cho sự sung túc.

Bát canh bóng thả kết hợp tôm, thịt và rau củ tỉa hoa

Xôi gấc

Xôi gấc đồ từ gạo nếp trộn thịt quả gấc chín, nên hạt xôi có màu đỏ cam. Nhiều nhà trộn thêm nước cốt dừa và chút đường cho xôi béo và thơm. Người Việt tin màu đỏ đem lại may mắn đầu năm, nên xôi gấc thường có trên mâm cúng giao thừa. Gấc chứa beta caroten, tiền chất của vitamin A.

Gạo nếp trộn gấc chín tạo màu đỏ cam đẹp mắt cho xôi

Dưa hành

Dưa hành là hành củ muối chua, lên men trong vài ngày đến khi củ hành trắng và giòn. Câu đối “thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ” cho thấy món này gắn với Tết miền Bắc từ lâu. Vị chua nhẹ giúp giải ngấy khi ăn cùng bánh chưng và thịt đông. Hũ dưa nên để nơi thoáng mát và gắp bằng đũa sạch để dưa không bị khú.

Hành củ được ngâm chua ngọt, ăn kèm bánh chưng và thịt đông

Món ăn truyền thống ngày Tết miền Trung có những gì?

Mâm cỗ Tết miền Trung có bánh tét cùng thịt heo ngâm mắm, nem chua, tôm chua Huế và bánh tổ, chia đĩa nhỏ trên mâm tròn.

Thịt heo ngâm mắm

Thịt heo ngâm mắm là thịt ba chỉ hoặc chân giò luộc chín, ngâm trong nước mắm đường với tỏi và ớt khoảng 3 ngày. Thịt thấm vị mặn ngọt và được thái mỏng khi ăn. Nhờ lớp nước mắm, món này để được suốt “3 ngày Tết, 7 ngày xuân”. Người miền Trung ăn thịt ngâm mắm với dưa món, rau sống và bánh tráng.

Thịt ba chỉ luộc chín, ngâm nước mắm đường cùng tỏi và ớt

Nem chua

Nem chua làm từ thịt heo và bì heo trộn thính, gói lá ổi hoặc lá chùm ruột rồi ủ cho lên men. Sau vài ngày, nem có vị chua thanh, cay nhẹ và giòn dai. Nem chua ăn kèm tép tỏi và ớt, thường dùng để đãi khách. Huế và Thanh Hóa là hai nơi nổi tiếng với món này.

Thịt heo và bì trộn thính, gói lá rồi ủ lên men

Tôm chua Huế

Tôm chua Huế là đặc sản của cố đô, làm từ tôm và thịt ủ cùng riềng, tỏi, ớt và măng. Món có màu đỏ, vị chua cay và mùi thơm của riềng. Người Huế ăn tôm chua với thịt heo luộc, rau sống và bánh tráng. Tôm chua thường được làm trước Tết vài ngày để kịp lên men.

Tôm được ủ cùng riềng, tỏi, ớt và măng tạo vị chua cay

Bánh tổ

Bánh tổ là bánh Tết của Quảng Nam, làm từ nếp, đường và gừng, đổ khuôn rồi hấp chín. Bánh có màu nâu sẫm, dẻo và thơm mùi gừng. Khi ăn, người Quảng thường cắt lát và chiên lại cho thơm. Bánh mang ý nghĩa sum vầy đầu năm.

Bột nếp trộn đường gừng, hấp chín rồi cắt lát chiên vàng

Món ăn truyền thống ngày Tết miền Nam có những gì?

Mâm cỗ Tết miền Nam có bánh tét cùng thịt kho hột vịt, canh khổ qua nhồi thịt, củ kiệu tôm khô và lạp xưởng, khẩu vị ngọt đậm hơn hai miền kia.

Thịt kho hột vịt

Thịt kho hột vịt là thịt ba chỉ cắt vuông kho với trứng vịt trong nước dừa tươi. Thịt mềm, nước kho màu cánh gián, vị ngọt béo. Trứng tròn và miếng thịt vuông tượng trưng cho âm dương hài hòa. Nhiều gia đình kho một nồi lớn ăn cả mấy ngày Tết, dùng kèm dưa giá hoặc củ kiệu.

Thịt ba chỉ kho nước dừa cùng trứng vịt, đậm đà hương vị

Canh khổ qua nhồi thịt

Canh khổ qua nhồi thịt nấu từ trái khổ qua khoét ruột, nhồi thịt băm trộn nấm mèo và miến. Canh có vị đắng nhẹ của khổ qua và vị ngọt của thịt. Người miền Nam mượn tên “khổ qua” để mong cái khổ của năm cũ đi qua. Vì ý nghĩa đó, nhiều nhà nấu món này cho bữa cơm ngày đầu năm.

Khổ qua được nhồi thịt băm, nấm mèo rồi nấu trong nước dùng

Củ kiệu tôm khô

Củ kiệu tôm khô gồm củ kiệu ngâm chua ngọt ăn cùng tôm khô, có nhà rắc thêm chút đường. Củ kiệu giòn, hăng nhẹ, còn tôm khô mặn ngọt. Món này giải ngấy cho bánh tét và thịt kho, giống vai trò của dưa hành ở miền Bắc. Kiệu thường được ngâm từ khoảng 20 tháng Chạp để kịp ăn Tết.

Củ kiệu ngâm chua ngọt kết hợp tôm khô tạo món ăn giòn ngon

Lạp xưởng

Lạp xưởng có gốc từ ẩm thực người Hoa, làm từ thịt nạc và mỡ heo xay trộn đường, rượu, nhồi vào ruột rồi phơi khô. Lạp xưởng có vị ngọt, béo và thơm mùi rượu. Màu đỏ và hình dáng như xâu tiền tượng trưng cho tài lộc. Lạp xưởng khô để được lâu, chiên hoặc nướng đều được.

Thịt nạc và mỡ heo được tẩm gia vị, nhồi ruột rồi phơi khô

Mâm cỗ Tết ba miền khác nhau như thế nào?

Mâm cỗ Tết ba miền khác nhau ở món bánh, khẩu vị và cách bày. Miền Bắc bày 4 bát 4 đĩa theo quan niệm bốn phương, bốn mùa. 4 tiêu chí so sánh như sau:

Khác biệt này đến từ khí hậu và sản vật của từng vùng.

Nên chuẩn bị và bảo quản món ăn ngày Tết theo lịch nào?

Nên làm món muối trước, rồi giò và thịt ngâm mắm, gói bánh ngày 27, 28, kho thịt ngày 29, để món luộc và món chiên đến ngày 30:

Khánh Vy Home khuyên bạn để món chín ở ngăn trên, đồ sống ở ngăn dưới, và cất món vào tủ trong vòng 2 giờ sau khi nấu. Khi nấu nhiều món cùng lúc, bếp 3 vùng nấu và máy hút mùi giúp bếp ít khói.

Những món ăn nào người Việt kiêng trong ngày Tết?

Theo quan niệm dân gian, người Việt kiêng mực, tôm, thịt vịt, trứng vịt lộn và mắm tôm đầu năm. Mực đen nên bị xem là xui. Tôm bơi lùi, gợi công việc thụt lùi. Thịt vịt gợi chia lìa, chủ yếu kiêng ở miền Bắc. Chữ “lộn” gợi đảo lộn, còn mắm tôm bị kiêng vì mùi nặng. Mức kiêng tùy miền và tùy gia đình.

Bên cạnh danh sách món và lịch nấu, người đọc thường hỏi thêm những câu sau.

Mực, tôm, thịt vịt, trứng vịt lộn và mắm tôm thường được kiêng

Câu hỏi thường gặp về món ăn truyền thống ngày Tết

Thế nào là một món ăn Tết cổ truyền?

Món ăn Tết cổ truyền là món dùng cúng gia tiên, truyền qua nhiều thế hệ và để được nhiều ngày. Lẩu Thái hay salad không thuộc nhóm này.

Những món ăn kèm giải ngấy ngày Tết gồm những món nào?

Món ăn kèm giải ngấy gồm dưa hành ăn với bánh chưng, củ kiệu ăn với bánh tét, dưa món ăn với thịt ngâm mắm và dưa giá ăn với thịt kho.

Món ăn ngày Tết Việt Nam khác Trung Quốc và Hàn Quốc ở điểm nào?

Tết Việt xoay quanh bánh nếp gói lá. Người Trung Quốc ăn sủi cảo, bánh tổ niên cao và cá. Người Hàn Quốc ăn canh bánh gạo tteokguk và bánh jeon.

Có nên nấu sẵn toàn bộ món Tết trước giao thừa không?

Không. Món ngâm, món kho và bánh nên làm trước, còn gà luộc và món chiên làm ngày 30. Bạn nên nắm cách bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh trước khi nấu.

Bếp từ có luộc được bánh chưng nhiều giờ liền không?

Có, nếu nồi có đáy nhiễm từ và vừa vùng nấu. Một số bếp tự ngắt khi chạy lâu, nên bạn cần kiểm tra tính năng này và chọn nồi luộc bánh chưng cho bếp từ phù hợp.

Kết luận

Mâm cỗ Tết Việt có 17 món truyền thống. Năm món chung cả nước là bánh chưng hoặc bánh tét, gà luộc, giò lụa, nem rán và mứt. Miền Bắc thêm thịt đông, miền Trung có thịt ngâm mắm, miền Nam có thịt kho hột vịt. Ba miền khác nhau ở món bánh và cách bày. Nấu theo lịch từ 20 tháng Chạp giúp món kịp ngấm vị, và nên tránh mực, tôm, thịt vịt đầu năm. Liên hệ Khánh Vy Home để được tư vấn bếp, tủ lạnh và máy hút mùi cho mùa nấu cỗ Tết.

KHÁNH VY HOME - Tư vấn CHUYÊN SÂU - Chăm sóc TRỌN ĐỜI

☎ Hotline: 1800.646410
🌐 Website: https://khanhvyhome.com/
🏠 Hệ thống showroom:
🇻🇳 Hồ Chí Minh:
📍 Showroom: 85 Cộng Hòa, Phường Tân Sơn Nhất (P.4, Q. Tân Bình cũ)
📍 Showroom: 631 Lê Văn Việt, Phường Tăng Nhơn Phú (P. Tân Phú, Q.9 cũ)
🇻🇳 Đà Nẵng:
📍 Showroom: 87 Điện Biên Phủ, P.Thanh Khê (P.Chính Gián, Q. Thanh Khê cũ)