Phong tục lì xì ngày Tết ở Việt Nam: nguồn gốc, ý nghĩa và cách trao nhận đúng lệ

Phong tục lì xì ngày Tết là tục người lớn tặng tiền mới đựng trong phong bao đỏ, kèm lời chúc, vào dịp Tết Nguyên đán để cầu may cho người nhận. Chữ “lì xì” đọc theo giọng Quảng Đông của “lợi thị”, nghĩa là được lộc. Tục bắt nguồn từ tích quỷ Túy của Trung Hoa cổ, vào Việt Nam thành lệ con cháu mừng tuổi ông bà trước. Lời chúc, màu bao và con số đều có quy ước. Việc trao nhận theo trình tự sáng mùng Một, khác các nước châu Á, đang chuyển sang chuyển khoản và có điều kiêng. Khánh Vy Home tổng hợp các lệ này để gia đình bạn đón Tết chu đáo.

Gia đình sum vầy, trao lì xì và lời chúc đầu năm mới

Phong tục lì xì ngày Tết là gì?

Phong tục lì xì ngày Tết là việc người lớn hoặc người đã có thu nhập trao tiền mới trong phong bao đỏ cho người khác vào dịp Tết Nguyên đán, chủ yếu sáng mùng Một, kèm lời chúc sức khỏe, học hành hay làm ăn. Phong tục này có hai tên gọi, và tên “lì xì” mang gốc chữ Hán riêng.

Vì sao người Việt còn gọi lì xì là mừng tuổi?

Người Việt gọi lì xì là mừng tuổi vì Tết là lúc mọi người cùng thêm một tuổi. “Mừng tuổi” là cách gọi thuần Việt, quen dùng ở miền Bắc. “Lì xì” là từ gốc Hán, phổ biến ở miền Nam.

Chữ “lì xì” có nghĩa là gì?

Chữ “lì xì” có nghĩa là được lợi, được lộc. Đây là cách đọc Quảng Đông của 利是 (hoặc 利市), âm Hán Việt là “lợi thị”: “lợi” là lợi lộc, “thị” là chợ. Người Việt đọc chệch “lợi thị”, vốn nghĩa là lãi chợ, thành “lì xì”, theo nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vĩ (ĐH KHXH&NV Hà Nội).

Phong bao lì xì đỏ được trao tận tay trong dịp Tết

Phong tục lì xì ngày Tết bắt nguồn từ đâu?

Phong tục lì xì ngày Tết bắt nguồn từ Trung Hoa cổ, gắn với tích tám đồng tiền đuổi quỷ Túy đêm giao thừa. Khi vào Việt Nam, tục đổi chiều trao: con cháu mừng tuổi người trên trước.

Sự tích con quỷ Túy và tám đồng tiền may mắn

Sự tích kể rằng quỷ Túy hay xoa đầu trẻ đang ngủ đêm giao thừa, khiến trẻ sốt cao. Một đôi vợ chồng ngoài 50 tuổi mới có con trai được tám vị tiên giúp: tiên hóa thành tám đồng tiền, hai vợ chồng gói tiền vào giấy đỏ đặt cạnh gối con. Quỷ Túy đến thì bọc giấy lóe ánh vàng, nó bỏ chạy. Từ đó, nhà nhà gói tiền vào giấy đỏ cho trẻ mỗi đêm giao thừa.

Món tiền ấy gọi là áp túy tiền, tức tiền trấn quỷ Túy. Chữ 祟 (túy) đồng âm với 歲 (tuế, nghĩa là tuổi), nên tên gọi chuyển thành áp tuế tiền (压岁钱).

Phong tục lì xì du nhập và được Việt hóa như thế nào?

Phong tục lì xì được Việt hóa ở chiều trao hai phía, dù chưa tài liệu nào ghi chính xác thời điểm tục vào Việt Nam. Sách Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính ghi lệ con cháu dâng tiền mừng, lạy ông bà, cha mẹ hai lạy sau lễ gia tiên, rồi người trên mừng lại. Tích gốc chỉ có người lớn cho trẻ. Một giả thuyết khác cho rằng tục có từ thời Đường, khi vua gói quà trong vải đỏ ban lại quần thần.

Phong bao lì xì đỏ mang lời chúc may mắn đầu xuân

Phong tục lì xì ngày Tết mang ý nghĩa gì?

Phong tục lì xì ngày Tết mang ý nghĩa gửi lời chúc may mắn đầu năm qua một vật cầm được trên tay. Giá trị nằm ở lời chúc, không nằm ở số tiền, và thể hiện qua người nhận, phong bao và con số bên trong.

Ý nghĩa lì xì với từng người nhận

Mỗi người nhận lì xì được gửi một lời chúc khác nhau, xếp theo thứ bậc nghi lễ:

Ý nghĩa của phong bao đỏ và tờ tiền mới

Phong bao đỏ mang ý nghĩa cát tường, gợi lại bọc giấy đỏ đuổi quỷ trong sự tích. Bao kín để người nhận không so bì, nên theo lệ không mở bao trước mặt người tặng. Tờ tiền mới chúc một khởi đầu mới, vì vậy nhiều gia đình đổi tiền mới vào cuối năm.

Ý nghĩa con số trong bao lì xì

Con số trong bao lì xì có hai quan niệm. Số lẻ tượng trưng cho tiền “dư ra”, sinh sôi, theo nhà nghiên cứu văn hóa Trần Hữu Sơn. Số chẵn tượng trưng cho đủ đầy. Cả hai cùng tránh số 4, vì “tứ” đọc gần “tử”.

Phong bao lì xì trang trí họa tiết truyền thống mang sắc xuân

Người Việt lì xì ngày Tết theo trình tự nào?

Người Việt lì xì theo trình tự từ trên xuống: lễ gia tiên, con cháu chúc thọ ông bà, cha mẹ, rồi người trên lì xì lại. Trình tự có thời điểm và các bước riêng.

Lì xì vào thời điểm nào trong dịp Tết?

Lì xì chính thức diễn ra sáng mùng Một, sau lễ gia tiên và bữa cơm đầu năm. Việc lì xì tiếp tục khi đi chúc Tết họ hàng và có thể kéo dài tới mùng 10. Người xông đất thường được gia chủ lì xì để giữ lộc.

Các bước trao và nhận lì xì đúng lệ

Trao và nhận lì xì đúng lệ gồm 5 bước:

Khánh Vy Home khuyên bạn để sẵn phong bao gần bàn ăn từ tối 30, vì bước đầu tiên thường diễn ra quanh mâm cơm mùng Một.

Lì xì ở Việt Nam khác gì các nước châu Á?

Lì xì ở Việt Nam khác các nước châu Á ở chiều trao: con cháu cũng mừng tuổi ông bà, cha mẹ. Tên gọi và dịp tặng ở mỗi nước cũng khác:

Phong tục lì xì thay đổi ra sao trong đời sống hiện đại?

Phong tục lì xì hiện nay đổi ở hình thức và mệnh giá, còn lời chúc đầu năm vẫn giữ. Hai thay đổi rõ nhất là lì xì chuyển khoản và áp lực số tiền.

Từ tờ tiền đỏ đến lì xì online

Người Việt từng lì xì bằng tờ 500 VNĐ và 10.000 VNĐ, hai tờ tiền màu đỏ. Khoảng mười năm trước, 20.000 VNĐ là mức phổ biến. Mệnh giá nay cao hơn, và nhiều người lì xì qua ứng dụng ngân hàng hay ví điện tử khi ở xa.

Áp lực mệnh giá và cách giữ ý nghĩa lì xì

Áp lực xuất hiện khi tình cảm bị đo bằng số tiền, khiến gia đình đông con cháu ngại đi chúc Tết. Nhiều người chuẩn bị phong bao từ 10.000 VNĐ đến 100.000 VNĐ để người nhận tự rút như rút lộc. Cha mẹ nên giải thích cho con rằng tiền chỉ là vật mang lời chúc.

Người lớn trao phong bao lì xì, gửi gắm lời chúc đầu năm

Những hiểu lầm và điều kiêng kỵ khi lì xì ngày Tết

Hiểu lầm lớn nhất là coi số tiền là thước đo tình cảm, trong khi lì xì vốn là lời chúc. Các điều kiêng đi theo từng chặng:

Khánh Vy Home gợi ý chuẩn bị phong bao, tiền mới và lời chúc từ cuối tháng Chạp để sáng mùng Một không phải lì xì vội.

Ngoài nghi thức và kiêng kỵ, người đọc còn hỏi thêm vài điều sau.

Câu hỏi thường gặp về phong tục lì xì ngày Tết

Lì xì tiếng Anh là gì?

Lì xì trong tiếng Anh là lucky money, phong bao lì xì là red envelope.

Bài thuyết minh về phong tục lì xì ngày Tết gồm những ý nào?

Bài thuyết minh gồm 5 ý: khái niệm, nguồn gốc, ý nghĩa, cách thực hiện sáng mùng Một và suy nghĩ về phong tục ngày nay.

Lì xì tiền mặt và lì xì online, cách nào giữ ý nghĩa hơn?

Lì xì tiền mặt giữ trọn nghi thức trao tay, còn lì xì online hợp với người ở xa.

Người đã đi làm có còn nhận lì xì không?

Có, tùy nếp nhà. Phổ biến hơn là đổi vai: người đi làm lì xì em nhỏ và mua quà Tết biếu bố mẹ.

Có nên giữ gìn phong tục lì xì trong đời sống hiện đại không?

Có, khi người trao đặt lời chúc lên trước số tiền và tách lì xì khỏi áp lực mệnh giá.

Kết luận

Phong tục lì xì ngày Tết là tục trao tiền mới trong phong bao đỏ kèm lời chúc, gốc chữ “lợi thị”, còn gọi là mừng tuổi. Tục bắt nguồn từ tích quỷ Túy, vào Việt Nam thành lệ con cháu mừng tuổi người trên trước, với lời chúc riêng cho từng người. Lì xì theo trình tự sáng mùng Một, khác các nước ở chiều trao và vẫn kiêng tiền cũ cùng số 4. Khánh Vy Home chúc gia đình bạn Tết sum vầy, hãy chuẩn bị nhà cửa và gian bếp từ sớm để mùng Một chỉ còn lời chúc.

KHÁNH VY HOME - Tư vấn CHUYÊN SÂU - Chăm sóc TRỌN ĐỜI

☎ Hotline: 1800.646410
🌐 Website: https://khanhvyhome.com/
🏠 Hệ thống showroom:
🇻🇳 Hồ Chí Minh:
📍 Showroom: 85 Cộng Hòa, Phường Tân Sơn Nhất (P.4, Q. Tân Bình cũ)
📍 Showroom: 631 Lê Văn Việt, Phường Tăng Nhơn Phú (P. Tân Phú, Q.9 cũ)
🇻🇳 Đà Nẵng:
📍 Showroom: 87 Điện Biên Phủ, P.Thanh Khê (P.Chính Gián, Q. Thanh Khê cũ)