Tết Nguyên Đán là gì? Tên gọi, nguồn gốc, thời gian và ý nghĩa với người Việt

Tết Nguyên Đán là lễ hội mừng năm mới theo âm lịch, dịp lễ lớn nhất trong năm của người Việt, còn gọi là Tết Ta hay Tết Âm lịch. “Nguyên Đán” có gốc chữ Hán, nghĩa là buổi sớm đầu năm. Nguồn gốc của Tết có hai giả thuyết: văn minh lúa nước bản địa và lịch pháp Trung Hoa. Mùng 1 Tết luôn rơi trong khoảng 21/1 đến 20/2 dương lịch. Tết là dịp đoàn tụ, tri ân tổ tiên, gắn kết cộng đồng và khởi đầu chu kỳ mới. Tết Nguyên Đán khác Tết Dương lịch ở hệ lịch và nghi lễ.

Không khí Tết cổ truyền Việt Nam rộn ràng với sắc xuân tươi thắm

Tết Nguyên Đán là gì?

Tết Nguyên Đán là ngày đầu năm mới theo âm lịch và là lễ hội truyền thống lớn nhất của người Việt, bắt đầu vào mùng 1 tháng Giêng. Khái niệm này gồm nghĩa của tên gọi, lý do gọi là Tết Nguyên Đán, các tên gọi khác và cách gọi bằng tiếng Anh, tiếng Nhật.

Con cháu vui vẻ nhận lì xì trong không khí sum họp đầu năm

“Tết Nguyên Đán” nghĩa là gì?

“Tết Nguyên Đán” nghĩa là tiết khởi đầu vào buổi sáng sớm đầu năm. “Tết” là cách người Việt đọc chữ “tiết” (節), chỉ thời điểm giao mùa. “Nguyên” (元) là khởi đầu, “Đán” (旦) là buổi sáng sớm. Theo phiên âm chuẩn, tên gọi đầy đủ là “Tiết Nguyên Đán”.

Vì sao gọi là Tết Nguyên Đán?

Ngày đầu năm được gọi là Tết Nguyên Đán vì đây là tiết đứng đầu trong các ngày tết của năm âm lịch. Chữ “tiết” gắn với “bát tiết”, tức các ngày tết có cúng lễ như Nguyên Đán, Thượng Nguyên, Đoan Ngọ và Trung Thu, theo nhà sử học Trần Văn Giáp (1963). Nguyên Đán mở đầu chu kỳ canh tác mới, nên dân gian còn gọi là Tết Cả.

Tết Nguyên Đán còn có tên gọi khác là gì?

Tết Nguyên Đán còn được gọi là Tết Ta, Tết Âm lịch, Tết Cổ truyền, Tết Cả hoặc gọi gọn là Tết. Mỗi tên gọi dùng trong một ngữ cảnh riêng:

Tết Nguyên Đán tiếng Anh, tiếng Nhật là gì?

Tết Nguyên Đán trong tiếng Anh là “Lunar New Year”. Khi nói riêng về Việt Nam, người bản ngữ dùng “Vietnamese New Year” hoặc “Tet holiday”, ví dụ “We go home for Tet holiday”. Nghĩa đen của “Tet Nguyen Dan” là “Feast of the First Morning”. Trong tiếng Nhật, Tết âm lịch là 旧正月 (kyū shōgatsu), Tết Việt được phiên âm là テト (teto).

Tết Nguyên Đán bắt nguồn từ đâu?

Tết Nguyên Đán chưa có tài liệu nào xác định chính xác thời điểm ra đời. Tết đã có ở Việt Nam từ đầu thế kỷ thứ nhất sau Công nguyên, theo nghiên cứu của nhà sử học Trần Văn Giáp. Hiện có hai giả thuyết: Tết có gốc bản địa từ văn minh lúa nước, hoặc chịu ảnh hưởng từ lịch pháp Trung Hoa.

Các thế hệ cùng trao nhau chén trà trong ngày Tết cổ truyền

Giả thuyết Tết có nguồn gốc bản địa từ văn minh lúa nước

Giả thuyết thứ nhất cho rằng Tết hình thành từ nhịp mùa vụ của cư dân trồng lúa nước, trước thời Bắc thuộc. Sự tích bánh chưng, bánh giầy kể rằng Lang Liêu dâng bánh lên vua Hùng thứ 6 dịp đầu năm, nên Tết được cho là đã có từ thời Hùng Vương. Tết rơi vào lúc nông nhàn sau vụ mùa, khi nhà nông nghỉ ngơi và cúng tạ trời đất.

Giả thuyết Tết chịu ảnh hưởng từ lịch pháp Trung Hoa

Giả thuyết thứ hai cho rằng cách tính ngày Tết du nhập từ lịch pháp Trung Hoa thời Bắc thuộc. Các triều đại Trung Hoa từng chọn nhiều tháng khác nhau làm đầu năm, đến đời Hán Vũ Đế thì Tết được cố định vào tháng Dần, tức tháng Giêng. Dù theo giả thuyết nào, Tết Việt vẫn có phong tục riêng như gói bánh chưng và gọi năm Mão là năm con Mèo.

Tết Nguyên Đán diễn ra vào ngày nào?

Tết Nguyên Đán bắt đầu vào mùng 1 tháng Giêng âm lịch và luôn rơi trong khoảng 21/1 đến 20/2 dương lịch. Mùng 1 Tết là ngày trăng mới thứ hai sau Đông chí, nên ngày dương lịch của Tết thay đổi mỗi năm. Thời gian Tết gồm con giáp từng năm, các mốc mùa Tết và số ngày nghỉ theo luật.

Bữa ăn đầu xuân ấm áp với tiếng cười của cả gia đình

Tết Nguyên Đán các năm là năm con gì?

Mỗi năm Tết ứng với một cặp can chi và một con giáp, ví dụ Tết 2023 là năm Quý Mão, người Việt gọi là năm con Mèo. Can chi và ngày mùng 1 Tết từ năm 2017 đến năm 2027 như sau:

Chữ Mão ở Việt Nam ứng với con Mèo, còn ở Trung Quốc và Hàn Quốc ứng với con Thỏ.

Mùa Tết kéo dài bao lâu và gồm những mốc nào?

Mùa Tết kéo dài khoảng 15 ngày, từ 23 tháng Chạp đến mùng 7 tháng Giêng, với ba ngày chính là mùng 1, mùng 2 và mùng 3. Các mốc theo thứ tự thời gian như sau:

Ông Táo là vị thần cai quản gian bếp. Khánh Vy Home gợi ý vệ sinh máy hút mùi và mặt bếp trước ngày 23 tháng Chạp, vì đây là hai nơi bám dầu mỡ nhiều nhất trong năm.

Người lao động được nghỉ Tết Nguyên Đán mấy ngày?

Người lao động được nghỉ 5 ngày Tết Âm lịch và hưởng nguyên lương, theo điểm b khoản 1 Điều 112 Bộ luật Lao động 2019. Thủ tướng Chính phủ quyết định lịch nghỉ cụ thể hằng năm. Thưởng Tết không bắt buộc, mức thưởng tùy kết quả kinh doanh của doanh nghiệp (Điều 104).

Tết Nguyên Đán có ý nghĩa gì với người Việt?

Tết Nguyên Đán mang 4 ý nghĩa, xếp từ gần đến rộng: đoàn viên gia đình, tri ân tổ tiên, gắn kết cộng đồng và khởi đầu chu kỳ mới của đất trời. Mỗi ý nghĩa gắn với một nhóm phong tục cụ thể.

Đoàn viên thể hiện qua việc người xa quê trở về trước 30 Tết để kịp bữa cơm tất niên. Tri ân tổ tiên thể hiện qua lễ tảo mộ và mâm cỗ cúng gia tiên đêm giao thừa. Gắn kết cộng đồng thể hiện qua tục chúc Tết họ hàng, láng giềng và kiêng nói lời nặng ngày đầu năm.

Khởi đầu mới là lý do người Việt dọn nhà, trả hết nợ cũ và mặc quần áo mới ngày mùng 1. Khi dọn nhà, Khánh Vy Home khuyên gia đình kiểm tra bếp trước, vì nồi bánh chưng thường luộc liên tục nhiều giờ.

Cả gia đình quây quần bên mâm bánh kẹo và trao lì xì

Những phong tục nào thể hiện ý nghĩa của Tết Nguyên Đán?

Các phong tục thể hiện ý nghĩa của Tết gồm dọn nhà, dựng cây nêu, gói bánh chưng, bày mâm ngũ quả, xông đất và mừng tuổi. Bảng sau xếp các phong tục theo thời điểm thực hiện:

Phần lớn phong tục trên diễn ra quanh gian bếp và bàn thờ, nên Khánh Vy Home gợi ý chuẩn bị hai không gian này sớm nhất.

Tết Nguyên Đán khác Tết Dương lịch và Tết của các nước như thế nào?

Tết Nguyên Đán khác Tết Dương lịch ở hệ lịch và nghi lễ thờ cúng. So với Tết của các nước Á Đông, Tết Việt có chung nền âm lịch nhưng khác về tên gọi và phong tục.

Tết Nguyên Đán khác Tết Dương lịch ở điểm nào?

Tết Nguyên Đán tính theo âm lịch và gắn với thờ cúng tổ tiên, còn Tết Dương lịch tính theo lịch Gregory. Hai cái Tết khác nhau ở các tiêu chí sau:

Những quốc gia nào cũng đón Tết Nguyên Đán?

Ngoài Việt Nam, Tết âm lịch là ngày lễ chính thức tại Trung Quốc, Hàn Quốc, Triều Tiên, Singapore, Malaysia, Indonesia, Philippines và Brunei. Người Trung Quốc gọi là Xuân Tiết, người Hàn Quốc gọi là Seollal. Ngày 22/12/2023, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết 78/245, đưa Tết âm lịch vào danh sách ngày nghỉ lễ của tổ chức từ năm 2024.

Ông bà và con cháu trò chuyện vui vẻ bên đĩa quýt ngày Tết

Những câu hỏi dưới đây làm rõ vài điểm người đọc thường thắc mắc khi chuẩn bị đón Tết.

Câu hỏi thường gặp về Tết Nguyên Đán

Tết Nguyên Đán có phải là lễ hội không?

Có. Tết Nguyên Đán là lễ hội truyền thống lớn nhất của người Việt, gồm phần lễ và phần hội. Phần lễ là cúng gia tiên, cúng giao thừa và lễ chùa đầu năm. Phần hội là du xuân, chợ hoa và hội làng tháng Giêng.

Năm nào cũng có ngày 30 Tết không?

Không. Tháng Chạp có năm đủ 30 ngày, có năm chỉ 29 ngày. Năm thiếu thì giao thừa diễn ra vào đêm 29 tháng Chạp, như Tết Đinh Mùi 2027 có giao thừa vào tối 5/2/2027.

Tết Thượng Nguyên là gì và liên quan thế nào đến Tết Nguyên Đán?

Tết Thượng Nguyên là ngày Rằm tháng Giêng, đêm trăng tròn đầu tiên của năm mới và là ngày tết thứ hai trong năm sau Tết Nguyên Đán. Năm 2027, Tết Thượng Nguyên rơi vào ngày 20/2.

Gia đình Việt thường chuẩn bị những gì trước Tết Nguyên Đán?

Gia đình Việt chuẩn bị Tết theo trình tự: dọn nhà, sắm lễ cúng ông Táo, mua hoa, gói bánh chưng, bày mâm ngũ quả và chuẩn bị lì xì. Ở gian bếp, bạn nên làm sạch máy hút mùi trước vì lưới lọc bám dầu mỡ nhiều nhất. Cách vệ sinh máy hút mùi đúng giúp tháo lưới lọc an toàn. Khi cần thay mới, bạn có thể tham khảo các dòng thiết bị nhà bếp phù hợp.

Tết Nguyên Đán ở miền Bắc và miền Nam khác nhau thế nào?

Tết hai miền khác nhau rõ nhất ở bánh, hoa và mâm ngũ quả. Miền Bắc gói bánh chưng vuông, chưng hoa đào, bày chuối, bưởi, quất. Miền Nam gói bánh tét, chưng hoa mai vàng, bày mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài với lời cầu “cầu sung vừa đủ xài”.

Kết luận

Tết Nguyên Đán là ngày đầu năm mới âm lịch, mang tên gọi gốc Hán nghĩa là buổi sớm đầu năm, có hai giả thuyết nguồn gốc là văn minh lúa nước và lịch pháp Trung Hoa. Tết rơi trong khoảng 21/1 đến 20/2 dương lịch, người lao động được nghỉ 5 ngày. Tết mang ý nghĩa đoàn viên, tri ân tổ tiên, gắn kết cộng đồng và khởi đầu mới, khác Tết Dương lịch ở hệ lịch và nghi lễ. Để chuẩn bị gian bếp đón Tết Đinh Mùi 2027, bạn có thể liên hệ Khánh Vy Home để được tư vấn thiết bị nhà bếp phù hợp.

KHÁNH VY HOME - Tư vấn CHUYÊN SÂU - Chăm sóc TRỌN ĐỜI

☎ Hotline: 1800.646410
🌐 Website: https://khanhvyhome.com/
🏠 Hệ thống showroom:
🇻🇳 Hồ Chí Minh:
📍 Showroom: 85 Cộng Hòa, Phường Tân Sơn Nhất (P.4, Q. Tân Bình cũ)
📍 Showroom: 631 Lê Văn Việt, Phường Tăng Nhơn Phú (P. Tân Phú, Q.9 cũ)
🇻🇳 Đà Nẵng:
📍 Showroom: 87 Điện Biên Phủ, P.Thanh Khê (P.Chính Gián, Q. Thanh Khê cũ)