Nước lá tía tô có tác dụng gì? 6 tác dụng và lưu ý khi uống

Nước lá tía tô có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa, giảm triệu chứng dị ứng mũi theo mùa, làm ấm cơ thể khi cảm lạnh, chống oxy hóa cho da, hỗ trợ kiểm soát acid uric ở người bệnh gout và giúp giữ cân khi uống thay nước ngọt. Đây là nước sắc hoặc nước hãm từ lá tía tô (Perilla frutescens), loại lá có vị cay và tính ấm. Hai tác dụng tiêu hóa và giảm dị ứng đã được thử nghiệm trên người bằng chiết xuất lá tía tô. Bốn tác dụng còn lại dựa trên y học cổ truyền và nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, nên nước lá tía tô chỉ hỗ trợ sức khỏe và không thay được thuốc điều trị.

Các tác dụng trên đến từ acid rosmarinic, luteolin, anthocyanin và tinh dầu perillaldehyde, những chất tan vào nước khi nấu lá. Nước nấu từ lá tươi có nhiều tinh dầu hơn nước từ lá khô. Nước ép đậm vị nhất nhưng dễ gây cồn cào. Khánh Vy Home khuyên người trưởng thành khỏe mạnh uống 1-2 cốc mỗi ngày, khoảng 200-400ml (7-14 fl oz), trước bữa chính 30 phút. Nước lá tía tô gây hại khi bạn uống quá nhiều trong thời gian dài. Người đang mang thai, người huyết áp thấp và người đang dùng thuốc chống đông cũng không nên tự uống.

Nước lá tía tô cùng 6 lợi ích và lưu ý khi sử dụng

Nước lá tía tô có tác dụng gì với sức khỏe?

Nước lá tía tô có 6 tác dụng hỗ trợ sức khỏe, mỗi tác dụng có một mức bằng chứng riêng. Tác dụng tiêu hóa và dị ứng đã được thử nghiệm trên người bằng chiết xuất lá tía tô. Tác dụng giải cảm đến từ y học cổ truyền. Ba tác dụng còn lại dựa trên nghiên cứu phòng thí nghiệm hoặc cơ chế gián tiếp. Bảng dưới đây xếp 6 tác dụng theo mức bằng chứng giảm dần:

Hỗ trợ tiêu hóa, giảm đầy bụng khó tiêu

Nước lá tía tô giúp giảm cảm giác đầy bụng và khó tiêu sau bữa ăn. Hai loại tinh dầu perillaldehyde và limonene trong lá kích thích nhu động dạ dày và ruột, nhờ đó thức ăn được đẩy xuống đều hơn. Năm 2014, tạp chí BMC Complementary and Alternative Medicine công bố một thử nghiệm thí điểm ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng giả dược. 

Kết quả ghi nhận chiết xuất tía tô làm giảm khó chịu đường tiêu hóa ở người trưởng thành. Nghiên cứu này dùng chiết xuất đã chuẩn hóa. Cốc nước nấu tại nhà có ít hoạt chất hơn, và lượng hoạt chất còn thay đổi theo cách nấu.

Lá tía tô tươi được sơ chế cùng các nguyên liệu trong gian bếp

Giảm triệu chứng dị ứng mũi theo mùa

Nước lá tía tô có thể làm dịu ngứa mũi và chảy nước mắt do dị ứng phấn hoa. Hoạt chất tạo ra tác dụng này là acid rosmarinic, chất hạn chế bạch cầu đa nhân xâm nhập vào niêm mạc mũi. 

Năm 2004, tạp chí Experimental Biology and Medicine đăng một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi tại Nhật Bản. Trong 21 ngày, 29 người bị viêm mũi kết mạc dị ứng nhẹ được chia thành nhóm uống giả dược và nhóm uống chiết xuất tía tô giàu acid rosmarinic, liều 50mg hoặc 200mg mỗi ngày. 

Nhóm dùng chiết xuất có tỷ lệ cải thiện cao hơn rõ ở ngứa mũi, chảy nước mắt, ngứa mắt và tổng điểm triệu chứng, và không ai gặp tác dụng phụ. Người bị dị ứng nặng vẫn cần dùng thuốc kháng histamine theo chỉ định của bác sĩ.

Hướng dẫn sử dụng nước lá tía tô hỗ trợ giảm triệu chứng dị ứng mũi

Làm ấm cơ thể, hỗ trợ giải cảm lạnh

Nước lá tía tô uống ấm giúp cơ thể ra mồ hôi nhẹ và dễ chịu hơn khi bị cảm lạnh. Theo y học cổ truyền, lá tía tô (tô diệp) có vị cay, tính ấm và được dùng cho chứng cảm phong hàn. Người bị cảm phong hàn thường sợ lạnh, nghẹt mũi và không ra mồ hôi. 

Tác dụng này dựa trên kinh nghiệm dùng thuốc lâu đời và chưa được kiểm chứng bằng thử nghiệm lâm sàng hiện đại. Bạn không nên uống khi đang cảm nóng hoặc ra nhiều mồ hôi. Nếu sốt trên 38,5°C (101,3°F) kéo dài hơn 3 ngày, bạn cần đi khám.

Các bước nấu nước lá tía tô và thưởng thức khi còn ấm

Chống oxy hóa, hỗ trợ làn da đều màu

Nước lá tía tô cung cấp chất chống oxy hóa, giúp da hạn chế tổn thương do gốc tự do. Anthocyanin (sắc tố tạo màu tím cho lá), acid rosmarinic và luteolin trung hòa gốc tự do sinh ra khi da tiếp xúc tia UV. 

Trong phòng thí nghiệm, các hoạt chất này còn ức chế enzyme tyrosinase, enzyme tham gia tạo sắc tố melanin. Chưa có nghiên cứu nào xác định uống nước lá tía tô bao lâu thì trắng da. Nước lá tía tô không làm thay đổi màu da bẩm sinh. Da chỉ đều màu hơn khi bạn chống nắng đầy đủ mỗi ngày.

Hoạt chất trong lá tía tô góp phần bảo vệ da trước oxy hóa

Hỗ trợ kiểm soát acid uric ở người bệnh gout

Nước lá tía tô có thể giúp hạn chế quá trình tạo acid uric, chất gây ra cơn đau gout. Luteolin và apigenin trong lá ức chế enzyme xanthine oxidase, enzyme chuyển purin thành acid uric. Kết quả này mới được ghi nhận trong ống nghiệm và chưa có thử nghiệm trên người bệnh gout. Người bệnh gout chỉ nên dùng nước lá tía tô như thức uống bổ sung, không tự ý ngưng thuốc hạ acid uric như allopurinol.

Luteolin và apigenin trong tía tô có khả năng ức chế tạo acid uric

Hỗ trợ giữ cân nặng khi thay nước ngọt

Nước lá tía tô không đường gần như không có năng lượng, nên giúp giảm lượng đường nạp vào khi bạn uống thay nước ngọt. Một lon nước ngọt có ga 330ml (11 fl oz) chứa khoảng 35g đường.

Nếu mỗi ngày đổi lon nước ngọt này sang một cốc nước lá tía tô, bạn bỏ được lượng đường đó khỏi khẩu phần. Hiện chưa có nghiên cứu nào chứng minh nước lá tía tô đốt mỡ thừa. Nếu thêm mật ong hoặc đường phèn, nước mất luôn lợi thế này.

Thay nước ngọt bằng nước lá tía tô không đường giúp giảm lượng đường

Hoạt chất nào tạo nên tác dụng của nước lá tía tô?

Tác dụng của nước lá tía tô đến từ 5 nhóm hoạt chất trong lá. Tuy vậy, chỉ những chất tan được trong nước nóng mới có mặt trong cốc nước bạn uống. Bảng dưới đây nêu mức tan và tác dụng tương ứng của từng nhóm:

Omega 3 của tía tô tập trung ở hạt và dầu ép từ hạt, nên lợi ích tim mạch của dầu hạt tía tô không áp dụng cho nước lá. Anthocyanin là hoạt chất bạn quan sát được bằng mắt thường. Khi vắt vài giọt chanh vào nước lá tía tô, nước đổi từ tím sang hồng vì anthocyanin đổi màu theo độ chua. Khánh Vy Home lưu ý rằng nước còn giữ màu tím đậm và mùi thơm rõ là nước còn nhiều anthocyanin và tinh dầu.

Nước lá tía tô tươi, khô và nước ép khác nhau thế nào?

Nước lá tía tô tươi, nước lá khô và nước ép có cùng nhóm hoạt chất. Chúng khác nhau ở lượng tinh dầu, mùi vị và tình huống sử dụng. Lá tươi nấu giữ nhiều tinh dầu, lá khô tiện để dự trữ, còn nước ép đậm vị nhất nhưng dễ gây cồn cào. Bảng so sánh ba dạng như sau:

Nước lá tía tô dùng để tắm chỉ có tác dụng ngoài da và không thay được cách uống. Trước khi tắm, bạn nên thử nước trên một vùng da nhỏ. Về bảo quản, Khánh Vy Home khuyên giữ lá khô trong hũ kín ở nơi khô thoáng, còn lá tươi thì bọc giấy và cất ở ngăn mát tủ lạnh.

Nên uống nước lá tía tô như thế nào để an toàn?

Uống nước lá tía tô an toàn phụ thuộc vào hai yếu tố: lượng uống mỗi ngày và thời điểm uống. Với người trưởng thành khỏe mạnh, 1-2 cốc mỗi ngày, ưu tiên uống trước bữa ăn, là mức phù hợp.

Mỗi ngày nên uống bao nhiêu nước lá tía tô?

Mỗi ngày bạn nên uống 1-2 cốc nước lá tía tô, tương đương 200-400ml (7-14 fl oz). Sau khoảng 2 tuần uống liên tục, bạn nên nghỉ vài ngày để cơ thể không bị nóng trong. Nước lá tía tô không thay được nước lọc. Phần lớn lượng nước mỗi ngày vẫn nên là nước lọc.

Uống nước lá tía tô vào lúc nào tốt nhất?

Thời điểm tốt nhất để uống nước lá tía tô là khoảng 30 phút trước bữa chính, vì lúc này tinh dầu trong lá hỗ trợ tiêu hóa rõ nhất. Khi chớm cảm lạnh, bạn nên uống nước còn ấm. Bạn nên hạn chế uống sát giờ ngủ để tránh phải dậy đi tiểu đêm. Nước nấu xong nên dùng hết trong ngày, không hâm đi hâm lại nhiều lần.

Uống nước lá tía tô đúng lượng và thời điểm để hạn chế tác dụng phụ

Khi nào nước lá tía tô gây hại cho sức khỏe?

Nước lá tía tô gây hại trong hai trường hợp: uống quá nhiều trong thời gian dài, hoặc người uống có bệnh lý hay thể trạng không phù hợp. Hai mục dưới đây nêu các tác dụng phụ thường gặp và 7 nhóm người cần tránh.

Tác dụng phụ khi uống nước lá tía tô quá nhiều

Uống nước lá tía tô quá nhiều có thể gây đầy hơi, chướng bụng, nóng trong và khô miệng. Người huyết áp thấp dễ bị chóng mặt vì lá tía tô có tính ấm và làm cơ thể ra mồ hôi. Nếu thấy mẩn ngứa, sưng môi hoặc khó thở sau khi uống, bạn cần ngưng ngay và đến cơ sở y tế. Uống nước lá tía tô trước khi tiêm vắc xin không thay được hướng dẫn của nhân viên y tế tại điểm tiêm.

7 người không nên uống nước lá tía tô

7 nhóm người dưới đây không nên uống nước lá tía tô, hoặc chỉ uống khi đã hỏi ý kiến bác sĩ:

Nếu bạn có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc điều trị lâu dài, hãy hỏi bác sĩ trước khi uống nước lá tía tô đều đặn.

Lượng hoạt chất trong mỗi cốc còn phụ thuộc vào cách nấu, nên quy trình dưới đây giúp nước giữ được phần lớn tinh dầu và sắc tố.

Cách nấu nước lá tía tô giữ được hoạt chất tại nhà

Để nấu nước lá tía tô giữ được hoạt chất, bạn đun sôi nhẹ khoảng 5 phút và không để quá 15 phút. Mỗi mẻ cần 200g lá tươi (7 oz) và 2 lít nước (68 fl oz). Quy trình thực hiện như sau:

1. Sơ chế lá tía tô: Trước tiên, ngâm lá trong nước muối loãng 10 phút rồi rửa lại.
2. Chuẩn bị nước nấu: Nước nấu lấy từ máy lọc nước sẽ không lẫn mùi clo, nên vị lá rõ hơn. Tiếp theo, đun sôi nước trong nồi inox hoặc nồi thủy tinh. Nên tránh nồi nhôm vì chanh pha sau đó làm mòn bề mặt nhôm.
3. Nấu lá tía tô: Khi nước sôi, thả lá vào, chỉnh bếp từ xuống mức nhiệt thấp để nước chỉ sủi lăn tăn, giữ khoảng 5 phút rồi tắt bếp.
4. Hoàn thành: Cuối cùng, chờ nước nguội bớt rồi mới vắt chanh hoặc thêm mật ong.

Quy trình sơ chế và đun lá tía tô giúp giữ lại hoạt chất

Câu hỏi thường gặp về nước lá tía tô

Nước lá tía tô tính ấm hay tính mát?

Nước lá tía tô có tính ấm và vị cay, theo y học cổ truyền. Người thể nhiệt, hay bị nóng trong hoặc nổi mụn nhiệt nên uống ít và uống cách ngày. Người hay lạnh bụng, dễ bị cảm lạnh thì hợp với thức uống này hơn.

Nước lá tía tô nên kết hợp với nguyên liệu nào?

Nước lá tía tô hợp với 4 nguyên liệu: chanh, gừng, mật ong và đường phèn. Chanh làm nước dễ uống hơn nhưng không hợp với người đau dạ dày. Gừng tăng độ ấm khi cảm lạnh. Mật ong chỉ nên cho vào khi nước dưới 40°C (104°F). Người tiểu đường nên bỏ đường phèn.

Lá tía tô và lá tía tô đất khác nhau thế nào?

Lá tía tô và lá tía tô đất là hai loài cây khác nhau và không dùng thay nhau được. Tía tô (Perilla frutescens) có lá tím hoặc xanh, mùi hăng cay. Tía tô đất (Melissa officinalis) có lá xanh, mùi chanh dịu và thường được pha trà để thư giãn.

Uống nước lá tía tô hằng ngày có tốt không?

Uống nước lá tía tô hằng ngày tốt cho người khỏe mạnh nếu chỉ uống 1-2 cốc mỗi ngày và nghỉ vài ngày sau khoảng 2 tuần. Ở mức này, bạn nhận được tác dụng hỗ trợ tiêu hóa và chống oxy hóa. Người thuộc 7 nhóm cần tránh nêu ở trên không nên uống đều đặn.

Nước lá tía tô hỗ trợ tiêu hóa, giảm dị ứng mũi, làm ấm cơ thể khi cảm lạnh, chống oxy hóa cho da, hỗ trợ kiểm soát acid uric và giúp giữ cân. Các tác dụng này đến từ acid rosmarinic, luteolin, anthocyanin và tinh dầu tan vào nước nấu. Lá tươi giữ nhiều tinh dầu hơn lá khô. Mỗi ngày nên uống 1-2 cốc trước bữa ăn, và người mang thai, huyết áp thấp hay đang dùng thuốc chống đông cần hỏi bác sĩ trước. Để nấu nước lá tía tô và các loại trà thảo mộc tại nhà, bạn có thể tham khảo máy lọc nước và bếp từ chính hãng tại Khánh Vy Home.

KHÁNH VY HOME - Tư vấn CHUYÊN SÂU - Chăm sóc TRỌN ĐỜI

☎ Hotline: 1800.646410
🌐 Website: https://khanhvyhome.com/
🏠 Hệ thống showroom:
🇻🇳 Hồ Chí Minh:
📍 Showroom: 85 Cộng Hòa, Phường Tân Sơn Nhất (P.4, Q. Tân Bình cũ)
📍 Showroom: 631 Lê Văn Việt, Phường Tăng Nhơn Phú (P. Tân Phú, Q.9 cũ)
🇻🇳 Đà Nẵng:
📍 Showroom: 87 Điện Biên Phủ, P.Thanh Khê (P.Chính Gián, Q. Thanh Khê cũ)